Thực hiện Công văn số 4221/SGDĐT-TCCB ngày 19/9/2025 của Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh về việc triển khai sử dụng Sổ tay Hỏi – Đáp về quản lý nhà nước trong lĩnh vực giáo dục khi thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, Trường THPT Tam Phú xin giới thiệu và phân tích một số nội dung trọng tâm. Đây là tài liệu quan trọng, giúp cán bộ, giáo viên, học sinh và cha mẹ hiểu rõ hơn về cơ chế quản lý mới, đồng thời nắm bắt cơ hội và trách nhiệm trong giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ này.
1. Vai trò mới của chính quyền cấp xã trong quản lý giáo dục
Trong mô hình chính quyền 2 cấp, UBND xã/phường được phân quyền rất mạnh trong lĩnh vực giáo dục. Các quyền hạn bao gồm: thành lập, sáp nhập, chia tách, giải thể các trường Mầm non, Tiểu học, THCS; bổ nhiệm, miễn nhiệm hiệu trưởng và phó hiệu trưởng; phê duyệt danh sách học sinh hưởng chính sách hỗ trợ; trực tiếp quản lý trung tâm học tập cộng đồng và các hoạt động giáo dục tại cơ sở. Việc phân quyền này thể hiện sự tin tưởng của Nhà nước vào chính quyền gần dân, giúp việc giải quyết công việc trở nên nhanh chóng, sát thực tế và linh hoạt hơn.
2. Sở Giáo dục và Đào tạo giữ vai trò định hướng
Dù phân quyền cho xã/phường, Sở GDĐT vẫn giữ vai trò “đầu tàu” trong định hướng phát triển. Sở tập trung vào xây dựng kế hoạch, ban hành văn bản hướng dẫn chuyên môn, kiểm tra đánh giá chất lượng, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý. Đồng thời, Sở còn phối hợp chặt chẽ với UBND xã trong việc triển khai chính sách, giám sát hoạt động để bảo đảm sự thống nhất toàn ngành. Nhờ vậy, giáo dục địa phương vừa gắn với thực tiễn, vừa giữ được chuẩn mực và chất lượng chung.
3. Công tác đối với nhà giáo và cán bộ quản lý
Một điểm nhấn trong Sổ tay là việc bồi dưỡng và nâng cao năng lực cho công chức xã phụ trách giáo dục. Hiện nay, tỷ lệ công chức có chuyên môn sư phạm hoặc quản lý giáo dục còn thấp, nên công tác đào tạo, tập huấn sẽ được chú trọng. Việc tuyển dụng, điều động, luân chuyển giáo viên vẫn thuộc thẩm quyền của Sở GDĐT để bảo đảm tính thống nhất và chất lượng nguồn nhân lực. Tuy nhiên, Chủ tịch UBND xã được giao quyền quyết định bổ nhiệm, miễn nhiệm hiệu trưởng và phó hiệu trưởng các trường Mầm non, Tiểu học, THCS – một sự thay đổi quan trọng trong quản trị nhân sự giáo dục.
4. Chính sách học sinh – sinh viên
UBND xã nay giữ vai trò trực tiếp hơn trong việc triển khai chính sách cho học sinh: từ việc phê duyệt danh sách hỗ trợ học phí, học bổng, chính sách dân tộc, bán trú… cho đến tổ chức các hoạt động rèn luyện thể chất, tinh thần. Xã chịu trách nhiệm chỉ đạo công tác an toàn trường học, tư vấn tâm lý, phòng chống bạo lực học đường, phòng chống ma túy, tổ chức Hội khỏe Phù Đổng, và giám sát việc thực hiện quy tắc ứng xử trong cơ sở giáo dục. Những nhiệm vụ này trước kia thuộc Phòng GDĐT cấp huyện, nay được đưa về cấp xã để gần gũi, sát sao hơn với nhu cầu của học sinh và cộng đồng.
5. Giáo dục thường xuyên và nghề nghiệp
Trong khi Sở GDĐT vẫn trực tiếp quản lý các trung tâm GDNN–GDTX, UBND xã có trách nhiệm quản lý trung tâm học tập cộng đồng. Các trung tâm này là hạt nhân quan trọng trong việc xây dựng xã hội học tập, giúp mọi người dân có cơ hội học tập suốt đời. Ngoài ra, xã cũng chịu trách nhiệm chi trả chính sách cho học viên, phối hợp với doanh nghiệp địa phương để mở rộng đào tạo nghề, góp phần phát triển kinh tế – xã hội từ gốc.
6. Chuyển đổi số trong giáo dục
Một trong những điểm mới nổi bật là việc Bộ GDĐT đã nâng cấp cơ sở dữ liệu ngành, bổ sung phân hệ quản lý cấp xã. Nhờ đó, UBND xã có thể trực tiếp cập nhật dữ liệu học sinh, giáo viên, giảm thiểu thủ tục giấy tờ và tăng cường minh bạch. UBND xã đồng thời phối hợp với nhà trường trong triển khai hồ sơ điện tử, đánh giá học sinh qua nền tảng số và phát triển học liệu điện tử. Về phía Sở GDĐT, định hướng đầu tư cơ sở vật chất, phòng Tin học, Tiếng Anh, trang thiết bị CNTT và hạ tầng mạng được đẩy mạnh, góp phần hiện thực hóa mục tiêu chuyển đổi số toàn diện trong giáo dục.
7. Quản lý chất lượng và cơ sở vật chất
UBND xã được giao thêm nhiệm vụ kiểm tra điều kiện bảo đảm chất lượng giáo dục, duy tu cơ sở vật chất trường học, lập kế hoạch phát triển giáo dục phù hợp với điều kiện dân cư, kinh tế địa phương. Đây là những nhiệm vụ thiết thực, giúp mỗi địa phương chủ động cải thiện trường lớp. Trong khi đó, Sở GDĐT đóng vai trò hướng dẫn chuyên môn, tổ chức kiểm định chất lượng, xét công nhận trường đạt chuẩn quốc gia, và giám sát kế hoạch cải tiến chất lượng. Nhờ sự phối hợp chặt chẽ này, chất lượng giáo dục sẽ được đảm bảo đồng đều nhưng vẫn phù hợp với từng địa bàn.
Sổ tay Hỏi – Đáp về quản lý giáo dục trong chính quyền 2 cấp không chỉ là tài liệu phổ biến mà còn là cẩm nang quan trọng cho cán bộ, giáo viên, cha mẹ và học sinh. Tài liệu này làm rõ vai trò, trách nhiệm của từng cấp quản lý, khẳng định định hướng phân quyền mạnh mẽ cho cơ sở. Với sự phối hợp chặt chẽ giữa Bộ GDĐT – Sở GDĐT – UBND xã/phường, công tác giáo dục sẽ ngày càng gắn với thực tiễn, nâng cao hiệu quả và chất lượng. Đây cũng là nền tảng để Trường THPT Tam Phú cùng toàn ngành giáo dục thành phố nỗ lực hoàn thành tốt nhiệm vụ năm học 2025 – 2026, đồng thời chuẩn bị cho các giai đoạn phát triển lâu dài, bền vững trong tương lai.